نوشته: اسدالله صابر

 

از همین نویسنده: " فرماندار معزول " ؛  " سناتور تنها " و " ماجرای عجیب آقای شهردار " را خوانده اید.

 

نگاهی به پدید آمدن جریانهای سیاسی اصولگرا و اصلاح طلب در شهرستان فسا    ( بخش اول )

یکم- اصولگرایان:

درآمد:

        باور به تاریخ و رصد فرازها و فرودهای یک جریان سیاسی، نقش بسزایی جهت تکمیل و بالا بردن سطح دانش تشکیلاتی داشته و کسانی که می خواهند در عرصه فعالیت سیاسی "بازیگر" باشند و نه "تماشاچی" می باید لزوما از دانش تشکیلاتی عمیقی شامل تاریخ تحولات سیاسی جهان و ایران، تاریخ احزاب سیاسی، تحولات سیاسی معاصر و ...بهره مند گردند. این گفتار، در تداوم بخش های پیشین "تاریخ سیاسی شهرستان فسا" و با رویکرد بررسی خاستگاه سیاسی دو جریان عمده در عرصه تحولات میدانی شهرستان یعنی اصولگرایان و اصلاح طلبان و با هدف دستیابی به اهداف پیش گفته به رشته تحریر درآمده. امید است که مورد عنایت صاحبان فن قرار گیرد. قسمت نخست این گفتار دو بخشی به جریان اصولگرا پرداخته و با توکل به عنایت خداوندی، در قسمت بعد سراغ اصلاح طلبان خواهیم آمد.

اول: مقطع پیش از انقلاب تا پایان انتخابات اول مجلس شورای اسلامی- هسته اولیه جریانهای سیاسی در شهرستان فسا در مقطع پیش از انقلاب و در جریان مبارزات سراسری علیه رژیم پهلوی بنیان گذارده شد. در میان جریانهای عمده سیاسی که در کلان کشور در حال مواجهه با رژیم ستمشاهی بودند، دو جریان در شهرستان فسا، دارای عقبه تشکیلاتی و برنامه ریزی منسجم بودند. اول نیروهای مذهبی سنتی که در مسجد حوض ماهی و محوریت حضرت آیت ا... العظمی ارسنجانی تجمع نموده و دیگری مجاهدین خلق (گروهک رجوی) که در آن روزها اقدام به یارگیری سیاسی از میان جوانان و دانش آموزان نموده بودند. جریان نخست کانون مبارزاتی خود را مسجد حوض ماهی قرار داده بود و مخاطبین حرکت خود را از میان طبقه پایین و محروم جامعه انتخاب کرده بود و جریان دوم گرچه شعار حمایت از طبقه کارگر و محروم سر می داد، اما عمده پایگاه خود را در طبقه متوسط شهری می یافت. نیروهای مذهبی سنتی به زعامت روحانیون تاثیرگذار شهر و در تداوم جریان پس از 15 خرداد 1342 آشکارا و در خفی و علن به مقابله با رژیم پرداخته و در روزهای پرهیجان 1357 صنوف اصلی مبارزین و معترضین را در جریان راهپیمایی های درون شهری تشکیل می دادند. از فردای پیروزی انقلاب و با توجه به شرایط جدیدی که در جامعه ایجاد شده بود، نیروهای مذهبی سنتی حول محور حضرت آیت ا...العظمی ارسنجانی (ره) که اینک ردای امامت جمعه شهرستان را بر دوش افکنده بود و بنا به حکم بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران رسما سمت نماینده ولی فقیه و امام جمعه فسا را عهده دار گردیده بود، گرد آمده و بزودی مناصب سیاسی و اداری را از آن خود نمودند. این نیروها تا پایان انتخابات اول مجلس شورای اسلامی متحد و یکپارچه در کنار هم بوده و در انتخابات مذکور، از حضرت آیت ا...العظمی ارسنجانی که نامزد احراز نمایندگی مجلس از حوزه انتخابیه فسا بود حمایت کردند. ولکن نتیجه امر انتخاب روحانی عالیقدر دیگر حضرت آیت ا... دکتر احمد بهشتی بود.                                         

دوم: مقطع پس از پایان انتخابات اول تا شروع رقابتهای مجلس پنجم شورای اسلامی : در فاصله میان تشکیل مجلس اول شورای اسلامی تا شروع تبلیغات دور دوم انتخابات مجلس، در میان نیروهای مذهبی و سیاسی شهرستان فسا، انشقاقی حاصل شد و بزرگترین انشعاب نیروهای مذهبی و پیوستن برخی از جوانان پرشور انقلابی به حزب جمهوری اسلامی بوقوع پیوست. بزودی دفتر حزب جمهوری اسلامی در فسا افتتاح شد و هسته اولیه جریانی که امروزه اصولگرایان نامیده می شوند ذیل فعالیت های حزبی دفتر حزب جمهوری اسلامی تشکیل و شروع به عضوگیری نمود. حال با صراحت می توان گفت که جریان راست سیاسی در فسا شکل گرفته بود و آرام آرام در جهت تثبیت خود در عرصه تعاملات سیاسی فسا گام برمی داشت. در سوی دیگر نیز جریان چپ سیاسی، پس از انشعاب قرار داشت که در فراز بعدی این مبحث مفصلا بدان خواهیم پرداخت.

نخستین رویارویی این دو جریان، در روند تبلیغات مجلس دوم رخ داد. در شرایطی که جریان راست سیاسی، به سمت نماینده فعلی یعنی آیت الله بهشتی گرایش پیدا کرده بود، جریان چپ فرزند ارشد آیت ا... ارسنجانی، یعنی حجت الاسلام سیدمحمد ارسنجانی را که دارای سوابق مبارزاتی در زمان رژیم ستمشاهی بود، را جهت نامزدی انتخابات مجلس به افکار عمومی معرفی نمود. دو جریان در غیاب رقیب دیگر یعنی مجاهدین خلق (گروهک رجوی) به رقابت شدید و مثال زدنی پرداختند که نتیجه آن برگزاری انتخابات میاندوره ای برای کرسی فسا در مجلس شورای اسلامی گردید. قابل ذکر است که راست مذهبی در فاصله انشعاب تا حضور در عرصه انتخابات، بشدت تلاش کردند تا در عرصه اجتماعی شهر فعال و تاثیرگذار حاضر شوند و لذا به طور جدی خواستار رویارویی رقبای دیگر خود بودند. بیاد داشته باشیم که این رقابت سیاسی در کشاکش جنگ تحمیلی رژیم بعثی صدام علیه جمهوری اسلامی ایران صورت پذیرفته و علی رغم اختلافات سیاسی، هر دو جریان به یاری رزمندگان شتافته و به سوی جبهه های جنگ گسیل شدند. در فاصله انتخابات، جریان راست، دیگر رقیب خود یعنی چپ گرایان مسلمان را متهم می کرد که با بهره گیری از واژه "منحرفین روسی" و اطلاق آن به فعالیت های حزبی طیف راست، در صدد حذف رقیب از صحنه تعاملات سیاسی شهرستان هستند. این موضوع، محور رقابت های دور دوم مجلس گردید و آنگاه که هیچ یک از نامزدهای مطرح نتوانستند در دور اول حائز حد نصاب آرا جهت دستیابی به کرسی مجلس گردند، انتخابات بصورت میاندوره ای برگزار و دیگر فرزند آیت ا... ارسنجانی- یعنی سید مجتبی ارسنجانی- که معلمی ساده زیست و خوشنام بود، به رقابت با نامزد جریان راست سیاسی یعنی آیت ا.... بهشتی پرداخت که نتیجه آن پیروزی نامزد راستگرایان بود                                              

در فاصله میان دو انتخابات دوم و سوم مجلس شورای اسلامی در سطح ملی اتفاقاتی افتاد که تاثیرات آن بر حوزه های شهرستانی قابل لمس می باشد. تشکیل "مجمع روحانیون مبارز" گامی مهم در جهت تقویت بنیه تشکیلاتی چپ درون حاکمیت بود که مورد تایید بنیانگذار نظام اسلامی نیز واقع گشت. این اتفاق موجب شد که مجلس سوم با اکثریتی از نیروهای چپگرای درون نظام تشکیل و دولت نیز توسط نخست وزیری نزدیک به طیف مذکور اداره گردد. راستگرایان در جریان این انتخابات، نخستین شکست سیاسی را تجربه کردند و نامزد آنها نتوانست برای سومین بار کرسی فسا را در مجلس شورای اسلامی تصاحب کند. در سوی مقابل، مهندس هدایت ا... آقایی بعنوان نامزد چپگرایان بعنوان نماینده مردم شهرستان فسا پا به مجلس سوم گذارد.

                               

در فاصله میان مجلس سوم و چهارم، رهبر کبیر انقلاب، دار فانی را وداع گفت. پیش از رحلت امام، قانون اساسی مورد بازنگری واقع و در آن نهاد نخست وزیری حذف و رئیس جمهور مسئول تشکیل کابینه و ریاست قوه مجریه گردیده بود. این تغییرات، موضعگیری جدیدی را از سوی جناح های سیاسی طلب می کرد. با انتخاب آیت ا... هاشمی رفسنجانی بعنوان نخستین رئیس جمهور پس از بازنگری قانون اساسی، راستگرایان در عرصه کلان و ملی، به طرفداری از وی برخاستند و چپگرایان در قامت منتقد برنامه های اقتصادی وی برآمدند. راستگرایان در نماز جمعه تهران که در برخی از مقاطع به امامت جمعه آیت ا... رفسنجانی برگزار می گردید، مخالف هاشمی را دشمن پیغمبر می نامیدند و در مقابل چپگرایان با یگانه رسانه مطبوعاتی خود یعنی روزنامه "سلام" به نقد دیدگاههای اقتصادی دولت می پرداختند. مجلس چهارم در میانه این کشمکش ها تشکیل شد و صندوق های فسا، حامل پیروزی شخصی گردید که تعجب کارشناسان سیاسی را برانگیخت. "سیدحبیب هاشمی" در کمال شگفتی توانست گوی سبقت را از حریفان نامدار خود ببرد و در حالیکه در سوی راست چهرههایی نظیر مهندس مجیدی و مرحوم محب حضور داشتند و چپگرایان نیز در ستاد مهندس جمالی تجمیع شده بودند، ناگهان نتایج انتخابات سید حبیب هاشمی را پیروز اعلام و حیرت سیاسیون را دو چندان کرد. وی که برخوردار از پایگاه اجتماعی وسیع بود، به اهل سیاست ثابت کرد که همه معادلات شهرستان از مسیر سیاست نمی گذرد و باید به دنبال تقویت و هم افزایی ریشه های اجتماعی بود. گرچه اعتبار نامه وی هیچگاه تایید نشد و این امر منجر به برگزاری انتخابات میاندوره ای در فسا گردید، اما تجربه بسیار ارزشمندی از خود به یادگار گذاشت که بعدها این تجربه مورد استفاده راستگرایان و چپگرایان واقع گردید. در انتخابات میاندوره ای، راستگرایان توانستند بر عرصه کرسی مجلس تکیه بزنند و به مدت دو سال فرصت جدیدی در انسجام و تقویت بنیه تشکیلاتی خود باز یابند. این مرحله را می توان مقطع یکپارچگی اصولگرایان نامید. دورانی که به روزهای پایانی خود نزدیک می شد و از این پس شاهد انشعاب در جریان راستگرایان خواهیم بود.

       

سوم- مقطع زمانی میان مجلس پنجم تا هفتم شورای اسلامی (مرحله انشعاب): اگر در ادوار گذشته، راستگرایان تحت لوای واحدی وارد عرصه سیاسی شده بودند، در این مقطع انشعابی بزرگ در درون این جریان بوقوع پیوست که تا کنون گریبان آنان را رها نکرده است. در این انشعاب، طیفی جوان و جویای نام با الهام از جریانی فکری در کلان جامعه، و با طرح انتقادات جدی از عقبه سیاسی خود، به مرزبندی با راستگرایان سنتی پرداختند و تبلور این انشعاب در انتخابات پنجم مجلس بوقوع پیوست. آنجا که راستگرایان سنتی جانب نماینده دوره چهارم یعنی مهندس مجیدی را گرفته ولی طیف انشعابی در اقدامی معنا دار به سمت مرحوم مهندس رحیمی آمدند. مرحوم رحیمی راستگرا نبود اما نامزد راستگرایان جوانی شد که نمی خواستند به تصمیم بزرگان راستگرا تن در دهند. این جریان، در انتخابات تاریخی دوم خرداد 1376 نیز سمت "ری شهری" را برگزید و مرزهای خود را با راستگرایان سنتی پررنگ تر نمود. گرچه پیروزی قاطع چپگرایان در انتخابات مذکور، اندکی از شور و حرارت انشعابیون را در جهت تفکیک همه جانبه از محافظه کاران کاست، اما سایه این انشعاب همچنان بر بالای سر این جریان سیاسی استوار می باشد. انشعابیون، عمدتا در سنین جوانی و آغاز میانسالی قرار داشتند و عملکرد محافظه کاران را در حوزه سیاسی و اجتماعی نمی پسندیدند و لذا علم انشعاب را برداشتند و شکاف و رخنه ای در جبهه اصولگرایان ایجاد کردند که جز در مقاطع حساس، پنهان کردن این اختلاف برای طرفین ناممکن بود. هرگاه فرصتی بدست داده، انشعابیون توان تشکیلاتی خود را به رخ محافظه کاران کشیده و آنان را به چالش کشیده اند. یگانه عاملی که در برخی مقاطع موجب اتحاد تاکتیکی دو طیف اصولگرا گردیده، قدرت و توان اصلاح طلبان بوده که به مدد و یاری اصولگرایان در هر دو طیف خود آمده است. از این مقطع به بعد، نمی توان از یک جریان سیاسی واحد بنام اصولگرایان نام برد. زیرا این واژه نمی تواند واقعیت درونی جریان سیاسی را ست را توضیح دهد. باید از محافظه کاران یا اصولگرایان سنتی در برابر اصولگرایان جوان یاد کرد و سرنوشت هر یک را جداگانه مورد تحلیل و ارزیابی قرار داد. تا پایان مقطع مورد بررسی ، چون اصلاح طلبان در سطح کلان حائز اقبال عمومی گردیده بودند دو طیف اصولگرا در وحدتی تاکتیکی، اختلافات را به فراموشی سپردند و گرچه نتوانستند برنده مجلس ششم و ریاست جمهوری هفتم و هشتم باشند، اما در شرایط متفاوت تشکیل مجلس هفتم، به گزینه ای بسنده کردند و او را روانه مجلس نمودند: گزینه ای بنام دکتر دوگانی

            

چهارم: "احمدی نژاد" معجزه گر اتحاد:   با پایان دوره هشت ساله ریاست جمهوری خاتمی، اصلاح طلبان که نتوانسته بودند به اتحاد درونی دست یابند، بازنده اصلی انتخابات سال 1384 شدند و در دور دوم، احمدی نژاد توانست رقیب کهنه کار سیاسی خود یعنی آیت ا... هاشمی رفسنجانی را شکست داده و 8 سال بر اریکه قدرت تکیه زند. اصولگرایان سنتی در جریان تبلیغات ابتدا به سمت "علی لاریجانی" رفتند. اما پس از انتقال سرنوشت انتخابات به مرحله دوم، با اصولگرایان جوان که از مدتها پیش حول محور احمدی نژاد جمع شده و ستاد انتخاباتی دایر نموده بودند، به اتحادی تاکتیکی دست یافته و جانب جوانان را گرفتند. در طول دوره 8 ساله ریاست جمهوری احمدی نژاد و بویژه در مقطع انتخاباتی سال 1388، و همچنین هشتمین انتخابات مجلس شورای اسلامی این اتحاد تاکتیکی ادامه داشت و جوانان، توانستند سالخوردگان سیاسی اصولگرا را متقاعد به پذیرش همراهی با خود نمایند.

پنجم- دوگانه دوگانی – یغفوری: اما این شیشه نازک اتحاد تاکتیکی، با فرا رسیدن انتخابات نهم مجلس شورای اسلامی به یکباره فرو ریخت و اصولگرایان جوان که بشدت منتقد دوگانی نماینده دو دور پیشین و نامزد محبوب اصولگرایان بودند، اینبار تصمیم به شکستن روزه اتحاد با اصولگرایان سنتی گرفته و در اقدام غافلگیر کننده، نامزدی جوان و بی نام و نشان بعنوان "یغفوری" را وارد صحنه انتخابات نمودند. نامزدی که توانست جدی ترین گزینه رقابت با دوگانی گردد و اگر اندکی بخت با او یار بود، شاید ردای نمایندگی مجلس را نیز بر دوش خود می دید. این مقطع شبیه انتخابات پنجم مجلس شورای اسلامی است که اصولگرایان جوان توانستند با تجمع در اطراف ستاد مرحوم مهندس رحیمی، نامزد اصلی اصولگرایان سنتی یعنی مهندس مجیدی را به چالش بکشند و این مقایسه، اوج رقابت سیاسی را در دو سوی جریان اصولگرا به نمایش می گذارد.

  

ششم: سال 1392، پایان ماه عسل اصولگرایان: اگر سال 1384 را آغاز دوران جدیدی در فعالیت اصولگرایان بدانیم، سال 1392 و با عنایت به تصمیمات صحیح و راهبردی اصلاح طلبان در معرفی نامزدی واحد جهت احراز پست ریاست جمهوری سال افول ستاره اصولگرایان باید نام نهاد. "روحانی" که برآمده از وفاق اصلاح طلبان بود، توانست بر نامزدهای اصولگرایان تفوق یابد و پیروز میدان انتخابات 1392 گردد. در این میان اصولگرایان که دچار تعدد و کثرت نامزد انتخاباتی شده بودند، در لایه های پیدا و پنهان خود از هم گسیختگی تشکیلاتی را تجربه نمودند. در فسا نیز اصولگرایان سنتی به سمت دکتر ولایتی رفته و لایه های جوان، قالیباف و بویژه دکتر جلیلی را ترجیح دادند. مرکز عمده تجمع اصولگرایان جوان، ستاد دکتر جلیلی بود که در حمایتی سازماندهی شده به تبلیغ و معرفی نامزد نهایی خود پرداختند. اما روز 25 خرداد که نتیجه نهایی آراء اعلام گردید، اصولگرایان در هر دو طیف خود در فسا، متوجه شدند که دوران افول ستاره اصولگرایی فرا رسیده و حالا باید عرصه قدرت را جهت ورود اصلاح طلبان که اینک با تابلو اعتدال وارد صحنه شده بودند، باز کنند.

سرگذشت اصولگرایان، به پایان نرسیده است. این جریان در هر دو طیف خود به تداوم حیات سیاسی مشغول است ولی بزرگان آن می توانند با نگاهی به تجارب گذشته و چشم اندازهای آینده، کارنامه جریان سیاسی خود را بهتر ارزیابی نمایند.

 

                                                                             ادامه دارد...

نام شما:
پست الکترونیکی :
نظرات :
بیشتر...